Δυσκολίες Σχέσεων

Οι σχέσεις συχνά φωτίζουν παλιούς τρόπους σύνδεσης, ανάγκες και άμυνες. Η θεραπεία βοηθά τον άνθρωπο να αναγνωρίσει τα μοτίβα του και να δοκιμάσει πιο αυθεντικούς τρόπους επικοινωνίας.

Πώς εμφανίζονται οι δυσκολίες στις σχέσεις

Ορισμένα συνηθισμένα προβλήματα είναι:

• συχνοί καβγάδες,
• δυσκολία στην επικοινωνία,
• συναισθηματική απόσταση,
• ζήλια και ανασφάλεια,
• φόβος εγκατάλειψης,
• δυσκολία εμπιστοσύνης,
• απιστία,
• έλλειψη ορίων,
• υπερβολική εξάρτηση,
• δυσκολία έκφρασης αναγκών,
• αποφυγή συγκρούσεων,
• έντονη κριτική,
• αίσθημα απόρριψης,
• δυσκολίες στη σεξουαλική σχέση,
• διαφορετικές προσδοκίες για το μέλλον,
• προβλήματα μετά από σημαντικές αλλαγές ζωής.

Οι δυσκολίες μπορεί να γίνουν πιο έντονες μετά από:

• συγκατοίκηση,
• γάμο,
• γέννηση παιδιού,
• οικονομικά προβλήματα,
• απώλεια εργασίας,
• ασθένεια,
• πένθος,
• μετακόμιση,
• απιστία,
• φροντίδα ηλικιωμένων γονέων,
• χωρισμό ή διαζύγιο.

Τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα στις σχέσεις

Συχνά το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο σε ένα συγκεκριμένο γεγονός, αλλά σε έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο.

Για παράδειγμα:

Ο ένας σύντροφος αισθάνεται ότι δεν λαμβάνει αρκετή προσοχή και αρχίζει να διαμαρτύρεται ή να επικρίνει.

Ο άλλος αισθάνεται ότι πιέζεται, απομακρύνεται ή σταματά να μιλά.

Η απομάκρυνση αυξάνει την ανασφάλεια του πρώτου, ο οποίος γίνεται ακόμη πιο απαιτητικός.

Η ένταση μεγαλώνει και τα δύο άτομα αισθάνονται ότι δεν γίνονται κατανοητά.

Ο κύκλος μπορεί να περιγραφεί ως:

Ανασφάλεια → διεκδίκηση ή επίθεση → απομάκρυνση → μεγαλύτερη ανασφάλεια.

Στη θεραπεία, ο στόχος δεν είναι να βρεθεί απλώς «ποιος φταίει». Στόχος είναι να γίνει κατανοητό το μοτίβο που παγιδεύει και τις δύο πλευρές.

Δυσκολία στην επικοινωνία

Πολλές συγκρούσεις δημιουργούνται επειδή το άτομο δεν εκφράζει άμεσα αυτό που πραγματικά αισθάνεται ή χρειάζεται.

Για παράδειγμα, πίσω από τη φράση:

«Δεν ενδιαφέρεσαι ποτέ για μένα»

μπορεί να υπάρχει το συναίσθημα:

«Φοβάμαι ότι δεν είμαι σημαντικός για σένα.»

Πίσω από τη φράση:

«Άφησέ με ήσυχο»

μπορεί να υπάρχει η ανάγκη:

«Αισθάνομαι πιεσμένος και χρειάζομαι λίγο χρόνο για να ηρεμήσω.»

Όταν οι βαθύτερες ανάγκες εκφράζονται μέσα από κατηγορία, θυμό ή σιωπή, ο άλλος συνήθως αμύνεται. Έτσι, η πραγματική ανάγκη για επαφή παραμένει κρυμμένη.

Φόβος εγκατάλειψης και απόρριψης

Ορισμένοι άνθρωποι φοβούνται έντονα ότι ο σύντροφός τους θα τους εγκαταλείψει, θα τους προδώσει ή θα πάψει να τους αγαπά.

Αυτό μπορεί να οδηγεί σε:

• συνεχή αναζήτηση επιβεβαίωσης,
• ζήλια,
• έλεγχο,
• δυσκολία να μείνουν μόνοι,
• υπερβολική προσαρμογή,
• ανοχή σε κακοποιητικές συμπεριφορές,
• έντονη αντίδραση σε μικρές αποστάσεις.

Το άτομο μπορεί να σκέφτεται:

«Αν δεν απαντήσει αμέσως, σημαίνει ότι δεν με θέλει.»

«Αν διαφωνήσουμε, θα με αφήσει.»

«Πρέπει να είμαι πάντα διαθέσιμος για να μη με εγκαταλείψει.»

Ο ψυχολόγος βοηθά το άτομο να κατανοήσει από πού προέρχονται αυτοί οι φόβοι και πώς επηρεάζουν τη σημερινή σχέση.

Φόβος εγγύτητας

Δεν φοβούνται όλοι οι άνθρωποι μόνο την εγκατάλειψη. Κάποιοι φοβούνται τη συναισθηματική εγγύτητα.

Μπορεί να δυσκολεύονται:

• να εμπιστευτούν,
• να εκφράσουν ευαλωτότητα,
• να ζητήσουν βοήθεια,
• να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους,
• να δεσμευτούν,
• να παραμείνουν κοντά όταν η σχέση γίνεται πιο βαθιά.

Μερικές φορές, όταν η σχέση αποκτά μεγαλύτερη σημασία, το άτομο απομακρύνεται, γίνεται ψυχρό, υπερβολικά ανεξάρτητο ή αναζητά λόγους για να τερματίσει τη σχέση.

Η απόσταση μπορεί να λειτουργεί ως προστασία απέναντι στον φόβο ότι η σύνδεση θα οδηγήσει σε απόρριψη ή πόνο.

Προηγούμενες εμπειρίες και σχέσεις

Οι πρώτες σχέσεις της ζωής μας επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο συνδεόμαστε ως ενήλικες.

Αν κάποιος μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου υπήρχε:

• αστάθεια,
• απόρριψη,
• συναισθηματική παραμέληση,
• υπερβολικός έλεγχος,
• βία,
• κριτική,
• έλλειψη ασφάλειας,

μπορεί αργότερα να δυσκολεύεται να εμπιστευτεί, να βάλει όρια ή να πιστέψει ότι αξίζει μια σταθερή σχέση.

Το άτομο μπορεί ασυνείδητα να επαναλαμβάνει γνώριμα μοτίβα. Αυτό δεν σημαίνει ότι επιλέγει συνειδητά τον πόνο. Σημαίνει ότι συχνά αναγνωρίζουμε ως οικείο αυτό που μάθαμε από νωρίς, ακόμη και όταν δεν είναι λειτουργικό.

Ζήλια και εμπιστοσύνη

Η ζήλια είναι ανθρώπινο συναίσθημα. Όταν όμως γίνεται έντονη, μπορεί να οδηγήσει σε:

• έλεγχο κινητού τηλεφώνου,
• συνεχείς ερωτήσεις,
• περιορισμό κοινωνικών επαφών,
• καχυποψία,
• κατηγορίες χωρίς στοιχεία,
• έντονες συγκρούσεις.

Η ζήλια συχνά συνδέεται με:

• φόβο απώλειας,
• χαμηλή αυτοεκτίμηση,
• προηγούμενες προδοσίες,
• ανασφαλή δεσμό,
• δυσκολία εμπιστοσύνης.

Η θεραπεία βοηθά το άτομο να διακρίνει ανάμεσα σε μια πραγματική ένδειξη προβλήματος και σε έναν φόβο που ενεργοποιείται από προηγούμενες εμπειρίες.

Όρια στις σχέσεις

Τα υγιή όρια βοηθούν το άτομο να προστατεύει τον εαυτό του και ταυτόχρονα να διατηρεί τη σύνδεσή του με τους άλλους.

Όρια σημαίνει ότι το άτομο μπορεί:

• να λέει «όχι»,
• να εκφράζει τη διαφωνία του,
• να ζητά χώρο και χρόνο,
• να προστατεύει την ιδιωτικότητά του,
• να αναγνωρίζει τις ανάγκες του,
• να μην αναλαμβάνει ευθύνη για όλα τα συναισθήματα του άλλου.

Η έλλειψη ορίων μπορεί να οδηγεί σε εξάντληση, θυμό, αίσθημα εκμετάλλευσης ή απώλεια της προσωπικής ταυτότητας.

Από την άλλη πλευρά, τα υπερβολικά άκαμπτα όρια μπορεί να δημιουργούν απομόνωση και συναισθηματική απόσταση.

Απιστία

Η απιστία μπορεί να προκαλέσει έντονο ψυχικό τραύμα στη σχέση. Το άτομο που έχει προδοθεί μπορεί να βιώσει:

• σοκ,
• θυμό,
• ντροπή,
• αμφιβολία,
• απώλεια εμπιστοσύνης,
• εμμονική σκέψη γύρω από το γεγονός,
• φόβο ότι θα επαναληφθεί.

Το άτομο που απίστησε μπορεί να αισθάνεται ενοχή, σύγχυση, φόβο απώλειας ή δυσκολία να αναλάβει ευθύνη.

Η θεραπεία δεν επιβάλλει αν το ζευγάρι πρέπει να παραμείνει μαζί ή να χωρίσει. Βοηθά να κατανοηθούν:

• οι συνέπειες της προδοσίας,
• οι ανάγκες και των δύο,
• οι λόγοι που οδήγησαν στη ρήξη,
• οι όροι για πιθανή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης,
• η δυνατότητα ή μη συνέχισης της σχέσης.

Πώς βοηθά ο ψυχολόγος

Βοηθά το άτομο να κατανοήσει τα μοτίβα του

Ο ψυχολόγος εξετάζει:

• τι επαναλαμβάνεται στις σχέσεις,
• πότε ξεκινά η ένταση,
• πώς αντιδρά το άτομο όταν φοβάται,
• τι περιμένει από τους άλλους,
• τι δυσκολεύεται να ζητήσει,
• πώς διαχειρίζεται την απόρριψη, τη σύγκρουση και την εγγύτητα.

Η κατανόηση των μοτίβων αποτελεί το πρώτο βήμα για την αλλαγή τους.

Βοηθά στην αναγνώριση σκέψεων και πεποιθήσεων

Στις σχέσεις μπορεί να εμφανίζονται σκέψεις όπως:

«Δεν αξίζω να με αγαπούν.»

«Όλοι στο τέλος με εγκαταλείπουν.»

«Αν δείξω τι αισθάνομαι, θα πληγωθώ.»

«Πρέπει να συμφωνεί μαζί μου για να με αγαπά.»

«Αν βάλω όρια, θα με απορρίψει.»

Ο ψυχολόγος βοηθά το άτομο να εξετάσει αν αυτές οι πεποιθήσεις ανταποκρίνονται στη σημερινή πραγματικότητα ή αν προέρχονται από προηγούμενες εμπειρίες.

Βελτιώνει την επικοινωνία

Το άτομο εκπαιδεύεται να μιλά με μεγαλύτερη σαφήνεια και λιγότερη κατηγορία.

Αντί για:

«Ποτέ δεν με ακούς.»

μπορεί να πει:

«Όταν μιλάω και κοιτάζεις το κινητό σου, αισθάνομαι ότι δεν με προσέχεις. Θα ήθελα να έχουμε λίγα λεπτά χωρίς περισπασμούς.»

Ένα χρήσιμο σχήμα επικοινωνίας είναι:

Όταν συμβαίνει… αισθάνομαι… επειδή χρειάζομαι… και θα ήθελα…

Με αυτόν τον τρόπο, η επικοινωνία γίνεται πιο άμεση και λιγότερο επιθετική.

Διδάσκει διαχείριση συγκρούσεων

Ο στόχος δεν είναι να μην υπάρχουν ποτέ διαφωνίες. Οι διαφωνίες είναι φυσιολογικές.

Ο ψυχολόγος βοηθά τα άτομα να μάθουν:

• να ακούνε χωρίς να διακόπτουν,
• να μην προσβάλλουν,
• να αποφεύγουν τις γενικεύσεις,
• να αναγνωρίζουν πότε χρειάζεται διάλειμμα,
• να επιστρέφουν στη συζήτηση όταν έχουν ηρεμήσει,
• να διαχωρίζουν το πρόβλημα από την προσωπική αξία του άλλου,
• να αναζητούν κοινές λύσεις.

Ενισχύει τα προσωπικά όρια

Η θεραπεία βοηθά το άτομο να καταλάβει:

• τι μπορεί να δεχτεί,
• τι το πληγώνει,
• ποια ευθύνη του ανήκει,
• ποια ευθύνη ανήκει στον άλλον,
• πότε χρειάζεται να προστατεύσει τον εαυτό του.

Το να βάζει κάποιος όρια δεν σημαίνει ότι απορρίπτει τον άλλον. Σημαίνει ότι προσπαθεί να δημιουργήσει μια σχέση με σεβασμό και αμοιβαιότητα.

Βοηθά στη ρύθμιση των συναισθημάτων

Όταν ενεργοποιούνται ο φόβος, η ζήλια ή ο θυμός, το άτομο μπορεί να αντιδρά παρορμητικά.

Ο ψυχολόγος βοηθά να αναγνωρίζει:

• τι αισθάνεται,
• ποια ανάγκη κρύβεται πίσω από το συναίσθημα,
• τι σκέφτεται εκείνη τη στιγμή,
• ποια αντίδραση θα ήταν πιο λειτουργική.

Έτσι, το άτομο μαθαίνει να μην μετατρέπει αυτόματα τον φόβο σε έλεγχο ή τον πόνο σε επίθεση.

Ατομική θεραπεία ή θεραπεία ζεύγους

Η ατομική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει όταν το άτομο θέλει να κατανοήσει τα προσωπικά του μοτίβα, τις επιλογές του και τις δυσκολίες του στις σχέσεις.

Η θεραπεία ζεύγους μπορεί να είναι χρήσιμη όταν και τα δύο μέλη επιθυμούν να εξετάσουν:

• την επικοινωνία τους,
• τις συγκρούσεις,
• την οικειότητα,
• την εμπιστοσύνη,
• τους ρόλους,
• τις κοινές αποφάσεις,
• το μέλλον της σχέσης.

Ο θεραπευτής ζεύγους δεν λειτουργεί ως δικαστής και δεν παίρνει το μέρος κανενός. Βοηθά το ζευγάρι να δει τον κύκλο που το δυσκολεύει και να δημιουργήσει νέους τρόπους επικοινωνίας.

Πότε μια σχέση γίνεται κακοποιητική

Δεν αποτελούν όλες οι δυσκολίες απλές συγκρούσεις. Μια σχέση μπορεί να είναι κακοποιητική όταν υπάρχει:

• σωματική βία,
• απειλή,
• εξευτελισμός,
• συστηματικός έλεγχος,
• οικονομικός περιορισμός,
• απομόνωση από φίλους και οικογένεια,
• σεξουαλικός εξαναγκασμός,
• παρακολούθηση,
• εκφοβισμός,
• συνεχής υποτίμηση.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η προτεραιότητα δεν είναι απλώς η βελτίωση της επικοινωνίας, αλλά η ασφάλεια του ατόμου. Η θεραπεία ζεύγους δεν είναι πάντοτε κατάλληλη όταν υπάρχει ενεργή βία ή φόβος.

Ο στόχος της θεραπείας

Ο στόχος δεν είναι να διατηρηθεί κάθε σχέση με οποιοδήποτε κόστος.

Ο στόχος είναι το άτομο να μπορέσει:

• να κατανοεί τις ανάγκες του,
• να επικοινωνεί με σαφήνεια,
• να δημιουργεί υγιή όρια,
• να αναγνωρίζει τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του,
• να αντέχει την εγγύτητα χωρίς να χάνει τον εαυτό του,
• να διαχειρίζεται τον φόβο απόρριψης,
• να αναπτύσσει σχέσεις με σεβασμό και αμοιβαιότητα,
• να απομακρύνεται όταν μια σχέση γίνεται επιβλαβής.

Ο ψυχολόγος δεν αποφασίζει ποιον πρέπει να αγαπήσει ή αν πρέπει να παραμείνει σε μια σχέση. Βοηθά το άτομο να κατανοήσει τι του συμβαίνει, τι χρειάζεται και ποια επιλογή είναι περισσότερο συμβατή με την ψυχική του υγεία, τις αξίες και την αξιοπρέπειά του.